Fyrir hvað stöndum við?

Hver gjaldmiðill byggir á eigin peningakerfi, sem felur í sér:

  1. Útgáfu peninga
  2. Með hvaða hætti peningar eru settir í umferð.
  3. Hvernig peningar hverfa úr umferð.

Það peningakerfi sem við höfum átt að venjast hefur ekki reynst sérlega vel. Verðlag hefur verið óstöðugt, verðbólga mikil, vextir háir og skuldabyrði almennings og ríkis farið sívaxandi þrátt fyrir mikla framleiðslu og hagvöxt. Þessi vandamál eru að verulegu leiti til komin vegna þess að peningakerfið sjálft er í ólagi.

Betra peningakerfi er mögulegt og lausnin verið þekkt í áratugi. Hfelst í að hið opinbera sjái um útgáfu peninga í stað banka og að þeir verði ekki lengur lánaðir í umferð. Hugmyndir í þessa átt fóru hátt á fjórða áratug 20. aldar og gengu undir heitum eins og “The Chicago Plan” og “Full Reserve Banking”, sem mætti þýða sem heildarforðakerfi. Átakið Betra peningakerfi talar fyrir sambærilegu kerfi og Positive Money í Bretlandi (Sovereign Money System) og við nefnum þjóðpeningakerfi.

Í kjölfar kreppunar miklu í Bandaríkjunum settu nokkrir af fremstu hagfræðingum þess tíma fram tillögur að endurbótum á peningakerfinu en því miður komust þær ekki til framkvæmda. Skuldakreppan sem geisar nú hefur valdið því að hagfræðingar hafa á ný tekið brotaforðakerfið til endurskoðunar. Hagfræðingar hjá Alþjóða gjaldeyrissjóðnum hafa nýlega sett slíkt fyrirkomulag inn í haglíkan sjóðsins til að kanna hvort það geti skilað árangri. Niðurstaða þeirra var að árangurinn væri jafnvel enn betri en hugmyndasmiðir þorðu að lofa á sínum tíma.

Hér á Íslandi gæti upptaka þjóðpeningakerfis lækkað ríkisskuldir um hundruði milljarða, dregið úr verðbólgu, lækkað vexti og dregið úr skuldasöfnun almennings og fyrirtækja. Áhættan er lítil því það er auðvelt að afturkalla umræddar breytingar ef þær skila ekki tilætluðum árangri.

Það ætti því að vera rík ástæða fyrir stjórnvöld að leggja vinnu í að skoða kosti þjóðpeningakerfis.